به نام خدا
با عرض سلام وهمانهایی که آقای داوری گفته بود خدمت شما عزیزان :
نقش وکارکرد وسایل ارتباط جمعی
1.اهميت و نقش آموزشي رسانه هاي ارتباط جمعي
در ميان رسانه هاي جمعي، راديو و تلويزيون از لحاظ آموزش غير رسمي، جايگاه ويژهاي دارند. اين وسايل به دليل برد وسيعشان، يکي از بهترين وسايل آموزشي و فرهنگي هستند. کشورهاي مختلف، بر اساس نيازهاي آموزشي خود مي توانند افزون بر آموزش مواد درسي، استفادههاي ثمربخشي از راديو و تلويزيون در زمينه آموزش غير رسمي به عمل آورند.
آموزش غير رسمي از طريق امواج راديو وتلويزيون، مي تواند در تمام ساعات شبانه روز شيوه هاي صحيح کشاورزي، دامداري، بهداشت، حمل ونقل و ترافيک و... را در بر گيرد و در بهبود وضع جامعه مؤثر افتد. دانش آموزان امروزي، بيش از پانزده هزار ساعت از وقت خود را در کنار تلويزيون و باتصاوير تلويزيون مي گذرانند، اين در حالي است که تنها حدود هزار ساعت از وقت خود را در کلاس در س و با معلم هستند. و اين مي تواند اهميت اين مساله را دو چندان کند. کاربرد راديو وتلويزيون در آموزش غير رسمي کشورهاي مختلف، شديدا تابع هدف هاي توسعه و رشد آن کشورهاست و از اين رو، تفاوتهاي چشمگيري که در کاربرد و محتواي آموزشي راديو و تلويزيون در جوامع گوناگون يافت مي شود، کاملآ منطقي به نظر مي آيد.
در ايالت متحده امريکا، بسياري از موسسات آموزشي، ايستگاههاي تلويزيوني تاسيس کردند و تا سال 1961 بيش از 60 ايستگاه تلويزيون آموزشي نيز ايجاد شد. در اين کشور تلويزيون آموزشي را صد در صد درسي مي دانستند و برنامه هاي آموزشي تلويزيون، عکسبرداري از تدريس حضوري معلم و کلاس درس، به شکل خاصي باز سازي شده بود. در واقع اين وظيفه تلويزيون، کمک به رفع مشکلات کمي دانش آموز در شرايط کثرت شمار دانش آموزان، کمبود معلم با تجربه، کمبود تسهيلات و کمک در جهت انجام وظايف آموزشي و نظاير آن بود.
ويژگيها و مقايسه راديو و تلويزيون:
به دليل اختلافاتي که بين يادگيري از راه گوش و چشم و يا وسايلي که به اين دو حس مربوط ميشوند وجود دارد، به نظر ميرسد که وسايل ديداري براي يادگيري مفاهيم مشکل و درک جزئيات و تجزيه و تحليل نکات و مسايل انتقادي مناسبتر هستند در حالي که وسايل ارتباط شنيداري، در بيان مطالب سادهتر و قابل فهمتر مثل اشعار برتري دارند. ويژگيهاي راديو به طور کلي در امر آموزش عبارتند از.:
1- پيامهاي راديويي به سرعت منتشر ميشوند.
2- همزمان با شنيدن راديو ميتوان به کارهاي ديگر نيز پرداخت .
3- ارزاني قيمت راديو.
4- راديو يک وسيله انتقال کلامي است و چون وقايع به دقت تشريح مي شود از اين طريق مي تواند کمک فراواني به نابينايان بکند.
5- هزينه توليد برنامه هاي راديويي در مقايسه با تلويزيون نا چيز است.
ويژگيهاي تلويزيون عبارتند از:
1- جلوگيري از هزينههاي تکرار يک تجربه يا آزمايش براي دانشآموزان مثلا با يک آزمايش ميتوان هزاران دانشآموز را مورد مخاطب قرار داد.
2- ارائه تجربيات مشترک به دانشآموزان.
3 - تلويزيون دانشآموزان را با شرايط خارج از خانه و مدرسه آشنا ميکند.
4- يادگيري از طريق تلويزيون آسان است.
5- تصاوير تلويزيون آموزش را اثر بخش تر و مفيد تر مي کند.
در کنار مزاياي تلويزيون محدوديتهاي همچون هزينه ابتدايي خريد تلويزيون، ارتباط يک طرفه تلويزيون و ...را ميتوان نام برد.
راديو:
اولين دستگاههاي پخش منظم راديويي در سال1920 در انگلستان به كار افتاد و در سال 1926 اولين كنفرانس بين المللي راديويي با شركت 27كشور جهان، در برلين برپا شد و آيين نامه مقرراتارتباطات راديويي به تصويب رسيد. رشد فزاينده راديو و مخاطبانش، آن را تبديل بهرسانهاي جمعي و فراگير نمود. ارزاني بهايراديوهاي ترانزيستوري نيز به پيشرفت اين رسانهدركشورهاي توسعه نيافته كمك كرد. در هر حال در دنيا تقريبا يك ميليارد گيرندهراديويي وجود دارد، يعني براي هر چهار نفر يكگيرنده راديويي موجود ميباشد. به علت پر هزينه بودن برنامههاي تلويزيوني اکثر کشورهاي در حال توسعه بر روي برنامه هاي راديويي سرمايه گذاري مي کنند.راديو آموزشي در سال هاي پيش از جنگ جهاني دوم، به ويژه در آمريکاي شمالي و کشورهاي اروپاي غربي رواج و گسترش يافت. توان تعليم وتربيتي راديو نيز تا حد زيادي مانند تلويزيون است و رسانه اي عالي براي اطلاع رساني، آگاه کردن، ايجاد علاقه و تاثير گذاري بر عقايد مردم است ونيز مانند تلويزيون کانال ارتباطي يکسويه با امکانات محدود بازخورد است.
تلويزيون:
بدون شک تلويزيون رسانهاي گيرا و جذاب است و به آساني بيننگان را به خود جلب مي کند ونيازي نيست بيننده حتما با سواد باشد تا پيام آن را درک کند و در مقايسه با راديو از جهت بعد بصري داراي مزيت مضاعفي است هرچند که هزينه آن بيشتر است ولي از بعد آموزشي و اثر بخشي بسيار قويتر است.
تلويزيون ثابت کرده است که وسيله ارتباطي نيرومند ي است که با تکيه بر توانمنديهاي خود تاثيرات فراواني بر همه جامعه دارد، اين وسيله پس از جنگ جهاني دوم، به عنوان يک رسانه آموزشي به کار گرفته شد. آمريکاييان در ابتدا تلويزيون آموزشي را معادل تلويزيون درسي ميدانستند و برنامههاي آموزشي آن برگرفته از تدريس حضوري معلم و کلاس درس بود؛ اما در انگليس و اکثر کشورهاي اروپايي، تلويزيون آموزشي در حوزههايي اعم از دروس مدارس تعريف شد و عهدهدار توليد و پخش برنامههاي اطلاعاتي، آموزشي و سرگرمکننده گرديد. تلويزيون آموزشي به تدريج جاي خود را به تلويزيون عمومي داد که کارکردهاي آن عبارت بودند از: امور عمومي، فرهنگ و آموزش و پرورش . هدف از برنامههاي فرهنگي ايجاد تغيير در رفتار به منظور پرورش ذوق و درک هنرها، پرورش حس درک فرهنگ معاصر و ميراث آن است. همچنين مقصود از برنامههاي عمومي ايجاد و تغيير در رفتار به منظور مساعدت مردم درتصميمگيري نسبت به مسائل سياست داخلي و خارجي است و هدف از برنامه آموزشي ايجاد تغييرهاي مشخص در رفتار زيبايي شناختي، اطلاعاتي و ماهرانه است. يکي از نتايج باز تعريف مفهوم تلويزيون آموزشي اين بود که محور اصلي کار را بيشتر متوجه خود مردم ساخت تا نيازهاي آموزشي مدارس.امروزه برنامه هاي آموزشي رسمي تلويزيون در آمريکا را برنامه هاي درسي و برنامه هاي غير رسمي تلويزيون را برنامه هاي آموزشي يا حتي برنامه هاي عمومي مي خوانند.در اروپا اين برنامه ها را در اصطلاح اجوکشنال ، و نوع دوم را اجوکيتيو مي نامند که اصطلاح نخست را مي توان آموزشي و اصطلاح دوم را فرهنگ پخش ترجمه کرد. در ژاپن نيز تنها سازمان راديو- تلويزيون سراسري و غير انتفاعي کشور يعني ان. اچ.کي تاکد بر اجراي هر چه بهتر و پر بارتر برنامه هاي آموزشي وفرهنگي گذاشته است.برنامه هاي آموزشي وفرهنگي اين سازمان، شامل انواع برنامه هاي درسي خاص مدارس، براي دستيابي به آموزش مستقيم، برنامه هاي ويژه براي معلولان، تدريس زبان هاي خارجي آموزش خردسالان، آموزش انواع مهارتها وبرنامه هاي فرهنگي و علمي براي عموم مردم است. همه برنامه هاي راديو و تلويزيون عملا توان آموزشي دارند، زيرا حاوي پيام هايي با بار فرهنگي به معناي وسيع کلمه هستند. و انگهي سير پيشرفت تکنولوژي اين دو رسانه و رسانه هاي خويشاوند آن نيز موجب گسترش و برد و تنوع کارکرد آموزشي آنها شده است. امروزه آموزش تلويزيوني شامل هر دو بخش رمي و غير رسمي است، بنابر اين اشتباه خواهد بود اگر امروزه تعريف تلويزيون آموزشي را منحصر به آن دسته از برنامه هاي تلويزيوني کنيم که فقط در قالب نظام آموزش رسمي مي گنجد. ممکن است برنامه اي بصورت آموزش غير مستقيم باشد ودر وضعيتي رسمي پخش شود که هدف از آن، کمک به امر تدريس معلمان و تسهيل روند يادگيري است. بنابراين فعاليتهاي آموزش درسي تلويزيون را مي توان شامل برنامه هاي دانست که اولاً هدف آنها آموزش مستقيم يا غير مستقيم باشد، ثانياً اين آموزش ها هم به صورت رسمي وهم به صورت غير رسمي انجام گيرد.
يونسکو چهار ويژگي عمده براي برنامه هاي آموزشي راديو- تلويزيون قائل شده است که عبارتند از:
1) برنامه ها به صورت مجموعه متوالي است تا به يادگيري تزايدي کمک کند.
2) طراحي و برنامه ريزي آنها مشخصاً باکمک مشاوران آموزشي صورت مي گيرد.
3) اين برنامه ها معمولاً با ديگر مواد انواع آموزشي همچون متون درسي و راهنمايي مطالعاتي همراه است.
4) استفاده از اين برنامه ها توسط معلم و شاگرد به نوعي مورد ارزيابي قرار مي گيرد.
بدين ترتيب، راديو- تلويزيون، به شکل گسترده اي عموم مردم و سراسر زندگي آنها را در بر مي گيرد. راديو و تلويزيون مي تواند در کنار برنامه هاي درسي برنامه هايي نيز براي ارتقاي سطح دانستنيها ومعلومات عموم و اعتلاي سطح دانش فني و مهارت قشرهاي معيني از جامعه وتشويق ذوق هنري آنها تهيه و پخش کند که همان نقش ورسالت فرهنگي اين دو رسانه است. راديو- تلويزيون آموزشي، امروزه شامل هر دو بخش درسي وفرهنگي است، عموم مردم را چه درل قالب برنامه هاي درسي و چه به صورت برنامه هاي سرگرم کنندد در نظر دارد و آموزش مي دهد و به اعتبار همين هدف اصلي اش (آموزش)، از راديو- تلويزيون آموزشي متمايز مي شود. مارشال مک لوهان در مورد تلويزيون آموزشي چنين مي گويد: " اهميت نقش آموزشي تلويزيون، هنگامي آشکار مي شود که مي بينيم کودکي سه ساله مي تواند در کنار پدر و پدر بزرگش، کنفرانس مطبوعاتي ريس جمهور را به آساني تماشا کند. از آنجا که تصاوير تلويزيوني، مشارکت فراواني را مي طلبد، مي تواند نفش چشمگيري را در امر آموزش داشته باشد. اين احتمال وجود دارد که در آينده اي نه چندان دور، هر کلاس درسي مجهز دبه يک دستگاه تلويزيوني شود. در واقع، پس از اختراع تلويزيون، ديگر براي يادگيري زبان کسي تنها به کتاب آموزش زبان بسنده نمي کند، بلکه همگان به اين باورند که بايد زبان را شنيد و حرف زد و اين باور نوين است که سبب پيدايي سريع برنامه هاي مختلف بيا اسلوب هاي جديد شده است".
استفاده از راديو- تلويزيون در امر آموزش، در هر جامعه اي به دليل تفاوتهاي فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي مستلزم پژوهش هاي بنيادي و اجراي برنامه هاي خاصي است. زيرا امکانات و نوآوري هاي تکنولوژيک، تنها هنگامي مي تواند در يک نظام آموزشي موءثر واقع شود که پاسخگوي نياز هاي واقعي آن جامعه باشد.اصطلاحات متنوعي که براي تلويزيون آموزشي به کار ميرود، گوياي موارد استفاده خاص و عام اين رسانه در آموزش است. تاکيد بر محتواي فرهنگي آموزش، زاده تغيير در نحوه نگرش به آموزش است که آن را فرايندي مستمر در حيات بشري ميداند. اين ديدگاه در شيوه برخورد با برنامههاي آموزشي راديو و تلويزيون بازتاب داشته است و به اين ترتيب ، همه برنامهها نيز عموم مردم هستند و تلويزيون در جوار برنامههاي رسمي درسي ميتواند برنامههايي به منظور ارتقاي دانش، مهارتها و تقويت نگرش و احساسهاي عمومي تهيه و پخش کند.